5. Sınıf Fen: Evsel Atıklar ve Geri Dönüşüm | Hafıza Teknikleri + Etkinlikler

♻️🗑️

Evsel Atıklar ve Geri Dönüşüm

5. Sınıf Fen Bilimleri · Atık türleri, geri dönüşüm, sıfır atık ve doğa koruma
F.5.7.1.1 — Evsel atıkları geri dönüşüm açısından sınıflandırır ve çevreye katkısını açıklar.

♻️ EVSEL ATIKLAR - 4 GRUPLA ÖĞREN

🗑️ Evsel Atık Nedir?

Evlerimizde oluşan kullanılmayan malzemeler
Sıvı atık: zeytinyağı, temizlik suları, kanalizasyon
Katı atık: cam, metal, plastik, kağıt, karton
Doğaya atılmamalı, geri dönüşüme kazandırılmalı

🔵 Geri Dönüşüm Kutuları

Plastik: şişeler, bidonlar, süt kutuları (temiz olmalı)
Cam: kırılmamış şişeler, kavanozlar, bardaklar
Kağıt: gazete, dergi, defter, karton kutu
Metal: alüminyum folyo, konserve kutuları, tencereler

⚠️ Geri Dönüştürülemeyenler

Kırık camlar (tehlikeli)
Yağlı/ıslak karton, tuvalet kağıdı, kağıt havlu
Boya, deodorant, makine yağı kutuları (kirli)
Tıbbi atıklar (iğne, serum, enjektör)
Soba külü, meyve kabuğu, bebek bezi

♻️ Özel Toplanan Atıklar

Atık piller (pil kutularına atılır)
Bitkisel atık yağlar (lavaboya dökülmez, biriktirilir)
Akü, elektronik atıklar
Bunlar ayrı toplanır, geri kazanılır

🌍 Geri Dönüşüm Neden Önemli?

Doğal kaynakları korur, enerji tasarrufu sağlar, çöplükleri azaltır, kirliliği önler. Örneğin 1 ton kağıt geri dönüştürüldüğünde 17 ağaç kesilmekten kurtulur.

🗑️ ATIK AYRIŞTIRMA REHBERİ

🥤

Plastik
Şişe, bidon, temiz olmalı

🍾

Cam
Kırılmamış şişe, kavanoz

📄

Kağıt
Gazete, defter, kutu

🔩

Metal
Konserve, alüminyum

🔋

Pil / Yağ
Özel toplama

🔄 SIFIR ATIK PROJESİ (5 Adım)

1. Önlemek: Atık çıkarmamaya çalışmak.
2. Azaltmak: Atık miktarını en aza indirmek.
3. Tekrar Kullanmak: Aynı ürünü tekrar değerlendirmek.
4. Geri Dönüşüm: Atıkları fabrikalara gönderip yeni ürün yapmak.
5. Enerji Geri Kazanımı / Bertaraf: Geri dönüşmeyen atıklardan enerji elde etmek veya güvenli imha.

📚 TEMEL KAVRAMLAR (Karıştırma!)

✔ Geri Dönüşüm: A maddesinden tekrar A maddesi üretilir (pet şişeden pet şişe).
✔ Geri Kazanım: A maddesinden farklı B maddesi üretilir (plastikten kazak ipliği).
✔ İleri Dönüşüm (Upcycle): Atığı evde yeniden değerlendirme (pet şişeden kalemlik).
✔ Yeniden Kullanım: Aynı ürünü yıkayıp/onarıp tekrar kullanma (pet şişeyi yıkayıp su koymak).

🔡 Akrostiş: "P-C-K-M" (Plastik, Cam, Kağıt, Metal)

💡 P-C-K-M kuralı (Geri dönüşüm kutuları)

Plastik: Temiz şişeler, bidonlar
Cam: Kırılmamış şişeler, kavanozlar
Kağıt: Gazete, defter, karton
Metal: Konserve, alüminyum, çatal-kaşık

📌 Sıfır Atık (Ö-A-T-G-E)

Önlemek, Azaltmak, Tekrar kullanmak, Geri dönüşüm, Enerji kazanımı

⚠️ Geri Dönüşmeyenler (K-T-Y-M)

Kırık cam, Tuvalet kağıdı, Yağlı karton, Meyve kabuğu

♻️ Dönüşüm Kavramları

Geri dönüşüm: A→A
Geri kazanım: A→B
İleri dönüşüm: Evde yaratıcı kullanım

🧠 Zihinsel Model: "Ağaç ve Pet Şişe"

Bir pet şişeyi çöpe atmak yerine geri dönüşüm kutusuna atarsak, fabrikada eritilip yeni bir pet şişe olur (geri dönüşüm). Aynı şişeyi kesip kalemlik yaparsak ileri dönüşüm. Şişeyi yıkayıp tekrar su doldurursak yeniden kullanım.

✅❌ 10 DOĞRU / YANLIŞ ETKİNLİĞİ (Sürükle bırak)

1. Pet şişeler plastik atık kutusuna atılabilir.

2. Kırık camlar geri dönüşüm kutusuna atılmalıdır.

3. Atık piller özel pil kutularında toplanır.

4. Kağıt havlular geri dönüştürülebilir.

5. Sıfır Atık Projesi'nde ilk adım "önlemek"tir.

6. Kızartma yağları lavaboya dökülebilir.

7. Geri dönüşüm, doğal kaynakları korur.

8. Alüminyum folyo metal atık kutusuna atılabilir.

9. Meyve kabukları geri dönüşüm kutusuna atılmalıdır.

10. Geri kazanımda atıktan farklı bir ürün elde edilir.

✅ DOĞRU

❌ YANLIŞ

📝 10 BOŞLUK DOLDURMA (Sözcükleri sürükle)

evsel

plastik

cam

kağıt

metal

sıfır atık

geri dönüşüm

pil

kompost

temiz

① Evlerimizde oluşan atıklara ______ atık denir.

② Su şişeleri ______ atık kutusuna atılır.

③ Kırılmamış şişe ve kavanozlar ______ kutusuna atılır.

④ Gazete ve dergiler ______ atık kutusuna atılır.

⑤ Konserve kutuları ______ atık kutusuna atılır.

⑥ İsrafı önlemek ve kaynakları korumak için uygulanan projeye ______ denir.

⑦ Atıkların fabrikalarda eritilip yeni ürün yapılmasına ______ denir.

⑧ Atık ______ler özel kutularda biriktirilmelidir.

⑨ Meyve ve sebze kabuklarından gübre yapılması ______ örneğidir.

⑩ Geri dönüşüme göndereceğimiz atıkların ______ olması gerekir.