FEN BİLİMLERİ • 8. SINIF

DNA ve Genetik Kod

Akıllı Tahta Öğretmen Sunumu

Canlıların en küçük birimi ?

Hücre içerisinde solunum, sindirim, boşaltım gibi yaşamsal olaylar gerçekleşir.

Bu olayları yöneten merkez hücrenin ?

Çekirdek aynı zamanda hücrenin yönetici molekülü olan ?’yı bulundurur.

DNA’nın özel ? kılıf ile sarılmış hâlidir.

Kromozomlar hücre bölünmesi sırasında oluşurlar.

Hücre bölünmesi öncesinde DNA kromatin iplikler hâlinde bulunur.

Hücre bölünmesi sırasında kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozomlara dönüşür.

Bir canlı türünün sağlıklı bireylerinde kromozom sayısı ?

Bir canlıda ? hücreleri hariç bütün hücrelerde kromozom sayısı aynıdır.

Kromozom sayısı canlı türünü, canlı büyüklüğünü ya da canlının gelişmişliğini belirlemez.

Kromozom sayısının aynı olması canlılar arasında akrabalık olduğunu göstermez.

İnsan ve moli balığının kromozom sayısı 46’dır. Bu, akraba olduklarını gösterir mi? ?

Vücut Hücreleri

Deri, kas, karaciğer hücresi gibi hücrelerdir.

Kromozom sayısı ? olarak ifade edilir.

2n = Diploit Hücre

Eşey Hücreleri

Sperm, yumurta ve polen hücreleridir.

Kromozom sayısı ? olarak ifade edilir.

n = Haploit Hücre

Anlamlı DNA parçalarına ? denir.

DNA’nın ? birimleridir.

Genler; saç rengi, kan grubu ve cinsiyet gibi özelliklerin oluşmasını sağlar.

Genler nükleotitlerden oluşur.

Nükleotitlerin sayısı ve sırası, farklı özellikte genlerin oluşmasına neden olur.

DNA’nın en küçük ? birimi nükleotitlerdir.

Bir nükleotidin yapısında ? tane fosfat (P), ? tane beş karbonlu deoksiriboz şekeri (D) ve ? tane azotlu organik baz bulunur.

Azotlu organik baz ? çeşittir.

Adenin (A) • Timin (T) • Sitozin (C) • Guanin (G)

Fosfat + Şeker + Azotlu Organik Baz = Nükleotit

Hücrenin ? molekülüdür.

Hücre içerisinde gerçekleşen solunum, sindirim, boşaltım gibi yaşamsal faaliyetleri kontrol eder.

Çift ? ve sarmal şeklindedir.

Gelişmiş Hücre

İnsan, hayvan, bitki, amip vb. canlılarda DNA çekirdek içerisinde bulunur.

İlkel Hücre

Bakteri gibi canlılarda DNA sitoplazma içerisine dağılmıştır.

DNA hakkında ilk görüş ve model 1953 yılında James Watson ve Francis Crick tarafından ortaya konmuştur.

Kalıtsal bilgilerimiz DNA üzerindeki genlerle şifrelenmiştir ve nesilden nesile aktarılır.

GEN

Anlamlı birim

Görev birimi

İşlevsel birim

NÜKLEOTİT

Yapı birimi

Nükleotitlerin birbirine bağlanmasıyla elde edilen kalıtım birimine DNA denir.

DNA sarmal şeklinde kıvrılmış ? zincirden oluşur.

DNA’ya bu şeklinden dolayı ? da denir.

DNA molekülündeki nükleotitler karşılıklı zincirlere bir kurala göre dizilirler.

Adenin karşısına ?, Guanin karşısına ? gelir.

Bir zincirin nükleotit sırası bilinirse diğer zincirin nükleotit sırası bulunabilir.

DNA zincirleri birbirine özel bağlarla bağlıdır. Bu bağlara zayıf ? bağları denir.

Adenin ile Timin arasında ikili, Guanin ile Sitozin arasında üçlü hidrojen bağı bulunur.

Bir DNA molekülünde Adenin nükleotit sayısı ? nükleotit sayısına eşittir.

Guanin nükleotit sayısı ise ? sayısına eşittir.

A = T • G = C

Şeker, fosfat ve organik baz sayısı toplam nükleotit sayısına eşittir.

DNA’nın tek zincirinde A=T ve G=C olmak zorunda değildir; çift zincirde bu eşitlik sağlanır.

Tüm canlılarda ? çeşit nükleotit vardır.

Canlıların birbirine benzememesinin nedeni nükleotitlerin sayı ve dizilişlerinin ? olmasıdır.

Yalnızca tek yumurta ikizlerinin DNA dizilimleri birbirinin aynısıdır.

Gen, DNA, nükleotit ve kromozom kavramlarını karmaşıktan basite doğru sıralamak için kartları sürükleyip kutulara bırak.

GEN

DNA

NÜKLEOTİT

KROMOZOM

1. En karmaşık

2

3

4. En basit

DNA molekülü hücre bölünmesinden önce kendini eşleyerek miktarını ? katına çıkarır.

Amaç, hücrenin sahip olduğu kalıtsal bilgilerin bölünme sonucu oluşacak hücrelere aktarılmasıdır.

1. DNA çift zincirlidir ve bu zincirler birbirine ? bağları ile bağlıdır.

2. İki zincir arasındaki hidrojen bağları kopmaya başlar.

3. DNA’nın iki zinciri ? gibi açılır ve zincirler birbirinden ayrılır.

4. Sitoplazmada üretilen serbest ? çekirdek içine girer.

5. Ayrılan zincirlerin karşısına sitoplazmadan gelen ? nükleotitler uygun olanlarla eşleşir.

6. Zincirler arası bağlar ? oluşur.

7. Sonuçta başlangıçtaki DNA’nın tıpatıp aynısı iki DNA molekülü oluşur.

DNA eşlenmesi sırasında bazı hatalar oluşabilir.

Bazı hatalar onarılırken bazıları onarılamaz.

Yanlış baz eşleşmesi → ONARILABİLİR

Eksik baz eşleşmesi → ONARILABİLİR

Karşılıklı nükleotit kaybı → ONARILAMAZ

Sitoplazmadaki nükleotit, organik baz, şeker ve fosfat sayısı ?

Çekirdekteki nükleotit, organik baz, şeker ve fosfat sayısı ?

Bakteri gibi çekirdeği olmayan canlılarda DNA eşlenmesi ? gerçekleşir.

DNA çift zinciri açıldığında eski zincirler kalıp zincir olarak bilinir.

Sitoplazmadan gelen yeni zincirler tamamlayıcı zincir olarak adlandırılır.

Yeni oluşan DNA’larda bir tane eski, bir tane yeni zincir bulunur.

Tamamlayıcı zincirlerin DNA dizilimi aynı değildir.

Kalıp zincirlerin DNA dizilimleri aynı değildir.

8. SINIF FEN BİLİMLERİ

DNA ve Genetik Kod

Tekrar etmek için ← → tuşlarını kullanabilirsiniz.